Msaada wa Lishe kwa Usonji (Autism)

Watoto na watu wazima wengi wenye usonji (autism) wana mapendeleo makali ya vyakula, unyeti wa hisia wakati wa kula, au matatizo ya tumbo, jambo linaloweza kufanya iwe vigumu kupata kila kitu ambacho mwili unahitaji. Mfamasia wetu na timu yetu ya lishe hutoa msaada wa utulivu na wa vitendo kwa familia na watu binafsi, uliojengwa kulingana na kila mtu.

Weka miadi ya ushauri bila malipo
Mtazamo wetu: usonji ni tofauti ya kudumu katika jinsi ubongo wa mtu unavyokua, si ugonjwa wa kuponywa. Msaada wa lishe unalenga kuhakikisha kila mtu ana lishe bora na anakua vizuri. Hakuna lishe wala kirutubisho kinachobadilisha sifa kuu za usonji, na hatutadai hivyo kamwe.

Usonji (autism) ni nini?

Usonji (autism spectrum disorder) huathiri jinsi mtu anavyowasiliana, anavyohusiana na wengine, na anavyopitia ulimwengu, ikiwa ni pamoja na sauti, mwanga, maumbo ya vitu, ladha na harufu. Kila mtu mwenye usonji ni tofauti: wengine wanahitaji msaada mwingi wa kila siku na wengine kidogo sana.

Jinsi unavyotokea

Usonji upo tangu utotoni na huathiriwa sana na urithi, huku mambo mengine wakati wa ujauzito na ukuaji wa mapema pia yakichangia. Hausababishwi na malezi, chakula wala chanjo.

Sifa za kawaida

  • Tofauti katika mawasiliano na mahusiano ya kijamii
  • Kupenda sana utaratibu na mambo yasiyobadilika
  • Mapendeleo makubwa na ya kina kwa mambo fulani
  • Unyeti mkubwa au mdogo kwa sauti, mguso, ladha, harufu au mwanga

Jinsi unavyotambuliwa

Utambuzi hufanywa na wataalamu waliofunzwa, kama daktari wa watoto wa makuzi, daktari wa akili wa watoto au mwanasaikolojia, kwa kutumia uchunguzi, historia ya makuzi na zana za tathmini zinazotambulika. Ikiwa una wasiwasi kuhusu makuzi ya mtoto wako, zungumza na daktari.

Ulaji, lishe na usonji

Changamoto za ulaji ni za kawaida. Baadhi ya watoto na watu wazima wenye usonji hula aina chache tu za vyakula, mara nyingi vya rangi, umbile au chapa fulani. Wengine hupata choo kigumu, kuhara au kiungulia. Baada ya muda lishe yenye vikwazo vingi inaweza kusababisha upungufu wa baadhi ya vitamini na madini, ukuaji wa polepole au nguvu kidogo, na haya yanaweza kuwa na madhara makubwa yakipuuzwa.

Miongozo ya kitabibu inapendekeza kuchunguza matatizo ya ulaji, ukuaji na lishe, kuyafuatilia, na kufanya vipimo vya damu pale upungufu unaposhukiwa. Ndiyo sababu hatupendekezi kitu kimoja kwa kila mtu: kinachofaa hutegemea umri wa mtu, lishe yake, ukuaji, matokeo ya vipimo na dawa anazotumia.

Njia za kuepuka

  • "Lishe za usonji" zenye vikwazo zinazoondoa makundi mazima ya vyakula hazipendekezwi kwa kudhibiti usonji, na zinaweza kuongeza upungufu wa lishe.
  • Virutubisho vya dozi kubwa au "itifaki" vinavyouzwa kama matibabu ya usonji havina ushahidi wa kuaminika na vinaweza kuleta madhara.
  • Chelation, secretin na oksijeni ya shinikizo la juu (hyperbaric oxygen) hazipaswi kutumika kwa usonji.

Vidokezo vya vitendo vya kila siku

  • Toa vyakula vipya pamoja na vyakula vinavyokubalika, kwa kiasi kidogo sana, bila kulazimisha.
  • Weka nyakati za kula zinazotabirika na tulivu; menyu ya picha au ratiba inaweza kusaidia.
  • Jenga juu ya vyakula vinavyokubalika: ikiwa ugali au chapati ya kawaida inakubalika, jaribu mabadiliko madogo ya umbo au umbile kwa muda.
  • Ongeza vinywaji na nyuzinyuzi (matunda, mboga, maharagwe, nafaka nzima) kusaidia kwa choo kigumu.
  • Fuatilia urefu na uzito pamoja na kliniki yako, hasa ikiwa lishe ina vikwazo vingi.
  • Omba rufaa kwa mtaalamu wa lishe au mtaalamu wa ulishaji ikiwa ulaji una vikwazo vikubwa.

Watoto, vijana na watu wazima

Watoto: ufuatiliaji wa ukuaji na mchango wa mtaalamu wa lishe ni muhimu zaidi pale aina za vyakula ni chache. Vijana: ukuaji wa haraka huongeza mahitaji ya lishe; mabadiliko ya utaratibu yanaweza kuathiri ulaji. Watu wazima: uchaguzi mkali wa vyakula unaweza kuendelea; ujuzi wa kupika, kupanga bajeti na kupanga milo kwa kuzingatia hisia kunaweza kusaidia kujitegemea.

Jinsi HealthSpot inavyoweza kusaidia

  • Mazungumzo tulivu na mfamasia wetu kupitia WhatsApp au simu, kwa kasi yako
  • Tathmini ya lishe kulingana na kile ambacho mtu anakula kwa kweli
  • Mwongozo kuhusu ikiwa kipimo cha damu au rufaa kwa mtaalamu itasaidia
  • Msaada wa kupata chochote ambacho mfamasia wetu anapendekeza, kwa aina zinazofaa mahitaji ya hisia pale inapowezekana
Weka miadi ya ushauri bila malipo

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Je, kirutubisho kinaweza kutibu usonji?

Hapana. Usonji hausababishwi na upungufu wa lishe, na hakuna kirutubisho kinachobadilisha sifa kuu za usonji. Virutubisho vinaweza kusaidia tu pale mtu ana upungufu halisi wa kirutubisho, ikiwezekana uliothibitishwa na mtaalamu wa afya.

Je, tujaribu lishe isiyo na gluteni au maziwa?

Lishe hizi hazipendekezwi kwa kudhibiti usonji. Ondoa vyakula tu ikiwa daktari atatambua sababu ya kiafya, kama ugonjwa wa celiac au mzio wa maziwa, na kisha kwa msaada wa mtaalamu wa lishe.

Mtoto wangu anakula vyakula vichache tu. Nina wasiwasi?

Ni jambo la kawaida, lakini linafaa kuchunguzwa. Zungumza na daktari wako kuhusu ufuatiliaji wa ukuaji na, ikihitajika, vipimo vya damu na rufaa kwa mtaalamu wa lishe. Mfamasia wetu anaweza kukusaidia kujiandaa kwa mazungumzo hayo.

Wakati wa kumwona daktari

Mwone daktari haraka kwa kupungua uzito au ukuaji duni, kukwama au kutapika kwa vyakula vingi, kutapika kunakoendelea, damu kwenye choo, choo kigumu sana, uchovu au weupe usio wa kawaida, au kupoteza ghafla kwa ujuzi.
Ukurasa huu ni taarifa ya jumla ya afya. Hauchukui nafasi ya ushauri wa daktari au mtaalamu wako, na HealthSpot haitambui wala kutibu usonji.

Marejeo

  1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Autism spectrum disorder in under 19s: support and management (CG170). 2013, updated 2021.
  2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management (CG142). 2012, updated 2021.