Taageerada PMS iyo PCOS

Calaamadaha ka hor caadada (PMS) iyo xaaladda ugxan-sidaha kiishashka badan (PCOS) waa laba xaaladood oo kala duwan oo saameeya haween badan. Farmashiistahayaga iyo kooxdayada nafaqadu waxay bixiyaan taageero qarsoodi ah oo wax ku ool ah oo ku saabsan cuntada, hab-nololeedka iyo la-socodka calaamadaha, iyadoo la socota daryeelka uu dhakhtarkaagu ku siiyo.

U gudub PMS · U gudub PCOS

Calaamadaha ka hor caadada (PMS)

PMS waa koox calaamado jidheed iyo kuwo dareen ah oo soo baxa maalmaha ama toddobaadka ka horreeya caadada, kuna yaraada marka caadadu bilaabato. Haweenka intooda badan waxay dareemaan isbeddello qaar; qaarkood way ku xoog badan yihiin oo waxay carqaladeeyaan nolosha maalinlaha ah.

Sababta ay u dhacdo

Heerarka hormoonnadu way kacaan oo dhacaan inta lagu jiro wareegga caadada. Maskaxda iyo jidhka haweenka qaarkood ayaa aad ugu xasaasi ah isbeddelladan caadiga ah, taas oo saameysa kiimikooyinka maskaxda ee la xidhiidha niyadda, dheellitirka dheecaannada iyo xanuunka.

Calaamadaha caadiga ah

• Isbeddel niyadeed, xanaaq degdeg ah, walwal ama murugo
• Daal iyo hurdo xumo
• Calool-barar, naasaha oo xanuuna, madax-xanuun
• Hamuun cunto gaar ah iyo isbeddel rabitaanka cuntada

PMS mise PMDD?

Premenstrual dysphoric disorder (PMDD) waa nooc daran, oo leh murugo weyn, walwal, xanaaq ama rajo-beel ka hor caadada. Waxay u baahan tahay qiimayn iyo daaweyn caafimaad. Haddii aad leedahay fikirro is-dhaawacid, isla markiiba raadso caawimaad.

Ogaanshaha

Qor buug calaamadaha ah ugu yaraan laba wareeg: hab soo baxa ka hor caadada oo baaba'a marka ay bilaabato wuxuu tilmaamayaa PMS. Dhakhtarku wuxuu sidoo kale hubin doonaa sababo kale sida dhibaatooyinka qanjirka tayroodh ama niyad-jab.

Doorashooyinka daaweynta

Dhakhaatiirtu waxay soo jeedin karaan isbeddello hab-nololeed, daaweyn wada-hadal sida cognitive behavioural therapy (CBT), doorashooyin hormoon sida kiniinnada qaarkood ee ka-hortagga uurka, ama daawooyin kale oo la qoro marka calaamaduhu daran yihiin.

Nafaqada iyo hab-nololeedka PMS

• Cun cunto joogto ah oo dheellitiran; cunto yar 2 ilaa 3 saacadood kasta waxay caawin kartaa hamuunta iyo tamarta.
• Ku dar hadhuudh dhammaystiran, digir, khudaar cagaar ah, caano ama caano fadhi, kalluun iyo midho.
• Yaree milixda, khamriga iyo kafeynta toddobaadka ka horreeya caadada.
• Jimicsi samee si joogto ah: socod, ciyaar-qoob ama yoga waxay yarayn karaan isbeddelka niyadda iyo calool-bararka.
• Ilaali hurdadaada oo waqti u qoondee maaraynta walbahaarka.

Caddaynta kaabisyada PMS way isku dhafan tahay oo guud ahaan way daciif tahay, sidaas darteed farmashiistahayagu wuxuu kuu bixin doonaa talo shakhsi ah, isagoo tixgelinaya calaamadahaaga, cuntadaada iyo daawooyinka ama habka ka-hortagga uurka ee aad isticmaasho.

Xaaladda ugxan-sidaha kiishashka badan (PCOS)

PCOS waa xaalad hormoon oo caadi ah oo saameysa sida ugxan-sidayaashu u shaqeeyaan iyo sida jidhku u maareeyo insulin-ka. Waa xaalad muddo dheer ah oo si wanaagsan loo maarayn karo.

Waxa ka dhaca jidhka

• Ugxan-sii-deyn aan joogto ahayn: caadadu waxay noqon kartaa mid aan nidaamsanayn, dhif ah ama maqan.
• Saameyn sare oo hormoonnada labka (androgen): timo badan oo wajiga ama jidhka ah, finan, ama timaha madaxa oo khafiifa.
• Iska-caabbinta insulin-ka: jidhku wuxuu u baahan yahay insulin badan si uu u xakameeyo sonkorta dhiigga, taas oo kordhisa khatarta miisaan-kordhinta, sonkorowga nooca 2 iyo cudurrada wadnaha.

Inkastoo magacu sidaas yahay, uma baahnid kiishashka ugxan-sidaha si aad u qabto PCOS.

Ogaanshaha

Dhakhtarku wuxuu ogaadaa PCOS isagoo adeegsanaya shuruudo caalami ah oo la isku raacay: wareeg aan nidaamsanayn, calaamado ama baadhitaanno dhiig oo muujinaya androgen sare, mararka qaarna ultrasound ama baadhitaan dhiig oo kaydka ugxanta ah. Xaalado kale, sida dhibaatooyinka tayroodhka, waa in laga saaraa.

Bacriminta

Haween badan oo PCOS qaba ayaa uur yeesha, qaarkood iyagoo caawimaad caafimaad helaya. Haddii aad isku dayayso ilmo oo wareeggaagu aanu nidaamsanayn, ama aanad uur yeelan 12 bilood ka dib (6 bilood haddii aad ka weyn tahay 35 sano), dhakhtar arag. Waxa jira daaweyn bacrimin oo waxtar leh oo dhakhtar qoro. Ka taxaddar alaabta loo xayeysiiyo daaweynta bacriminta PCOS: caddayntu ma taageerto sheegashooyinkaas.

Doorashooyinka daaweynta

Daryeelka waxa loo habeeyaa yoolka haweeney kasta, waxaana ku jiri kara taageero hab-nololeed, daawooyin uu dhakhtarkaagu qoro si loo nidaamiyo wareegga, loo yareeyo timaha badan ama loo hagaajiyo jawaab-celinta insulin-ka, iyo daaweyn bacrimin marka la doonayo.

Nafaqada iyo hab-nololeedka PCOS

• Hab-nololeed caafimaad qabaa wuu caawiyaa xataa iyadoo aan miisaan la dhimin; ma jiro "cunto PCOS" oo keliya oo la caddeeyay inay ka fiican tahay mid kale.
• Cuntada ku dhis khudaar, digir iyo misir, hadhuudh dhammaystiran, kalluun, ukun iyo hilib aan baruur badan lahayn, midhona ku beddel macmacaanka.
• Yaree cabitaannada sonkorta leh, rootiga cad iyo cuntooyinka la shiilay.
• Higsado jimicsi joogto ah, oo ay ku jiraan jimicsiyo xoojiya muruqyada.
• Haddii aad qorsheynayso uur, la hadal dhakhtarkaaga ama farmashiistahaaga ku saabsan daryeelka ka hor uurka.
• Si joogto ah u baadh cadaadiska dhiigga, sonkorta dhiigga iyo kolestaroolka.

Kaabisyo badan ayaa loo xayeysiiyaa PCOS, laakiin tilmaamaha caalamiga ah ee PCOS waxay ogaadeen in caddayntu xaddidan tahay oo aan la hubin, mana ku taliyaan noocyo ama qiyaaso gaar ah. Farmashiistahayagu wuxuu ku siin doonaa talo daacad ah oo shakhsi ah halkii uu ka bixin lahaa liis caadi ah.

Sida HealthSpot kuu caawin karto

• Wada-hadal qarsoodi ah oo aad la yeelanayso farmashiistahayaga WhatsApp ama telefoon
• Caawin qorista buug calaamadaha ama wareegga iyo u diyaargarowga ballanta dhakhtarkaaga
• Qorshe nafaqo iyo hab-nololeed oo shakhsi ah oo loogu talagalay PMS ama PCOS
• Caawin helitaanka wax kasta oo farmashiistahayagu kuugula taliyo

Su'aalaha inta badan la is weydiiyo

Goorta aad dhakhtar arkayso

Tixraacyo

1. Teede HJ et al. International evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. 2023.
2. NHS. Premenstrual syndrome (PMS). Reviewed June 2024.
3. National Association for Premenstrual Syndrome. Guidelines on premenstrual syndrome.